Transformatie Julianakerk naar JUUL
Negen jaar na de verwoestende brand in de Julianakerk is woonproject JUUL in Rotterdam voltooid. HA-HA Design & Development transformeerde de restanten van de kerk tot vier woningen en bracht daarmee een jarenlang gehavende plek in het Rotterdamse tuindorp Heijplaat opnieuw tot leven.
Als architect én ontwikkelaar nam HA-HA het volledige proces in eigen beheer: van ontwerp en ontwikkeling tot realisatie. Daarbij vormde niet de reconstructie van het verleden, maar het voortbouwen op wat behouden bleef het uitgangspunt. De oorspronkelijke kerkmuren en fundering werden onderdeel van een nieuw woonensemble waarin erfgoed, architectuur en landschap als één geheel zijn ontworpen.
Met de terugkeer van de karakteristieke torenspits krijgt Heijplaat bovendien een belangrijk onderdeel van zijn historische silhouet terug. JUUL voegt zo een nieuwe laag toe aan de geschiedenis van de Julianakerk én herstelt de derde kerktoren van het tuindorp.
“We wilden de Julianakerk niet reconstrueren en ook niet uitwissen. Met JUUL voegen we een nieuwe laag toe, waarin de sporen van het verleden zichtbaar blijven en tegelijkertijd ruimte ontstaat voor een nieuwe manier van wonen.” —
Nima Morkoç, Architect bij HA-HA
Aanleiding & context
De Julianakerk werd in 1930 gebouwd in Heijplaat, het Rotterdamse tuindorp dat vanaf 1914 ontstond voor de arbeiders van de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij (RDM). Samen met de andere kerken vormde het gebouw een belangrijk onderdeel van het stedenbouwkundige ensemble. De drie kerktorens op een rij groeiden uit tot een herkenbaar beeld van Heijplaat.
In 2017 werd de Julianakerk getroffen door een verwoestende brand. Architect Nima Morkoç, die het gebouw had gekocht, verloor daarbij niet alleen een groot deel van het gebouw, maar ook zijn persoonlijke bezittingen en die van vrienden en familie.
In plaats van de plek achter zich te laten, werd de brand het vertrekpunt voor een nieuwe ontwikkeling en ontwerp. Alles wat van de kerk behouden kon blijven, werd gekoesterd en opgenomen in het nieuwe ontwerp.
Ontwerpvisie
HA-HA benaderde het project met een integrale ontwerpvisie, waarbij landschap, stedenbouw, architectuur en interieur als één geheel zijn beschouwd. JUUL is ontworpen als een eigentijdse voortzetting van het religieuze en industriële erfgoed van Heijplaat. De oorspronkelijke kerk is daarbij niet gereconstrueerd als historisch beeld. In plaats daarvan vormt zij het fundament voor een nieuwe vorm van sociale monumentaliteit: niet langer door religie, maar door wonen en gemeenschappelijkheid.
Oud en nieuw zijn bewust van elkaar te onderscheiden. De bestaande bakstenen kerkmuren, fundamenten en historische elementen staan naast een lichte, eigentijdse architectuur. In materiaal, maat en vorm zoeken beide delen tegelijkertijd nadrukkelijk de verbinding met elkaar.
Vier woningen zijn tussen en binnen de restanten van de voormalige kerk geplaatst. De teruggebrachte torenspits herstelt het historische silhouet van Heijplaat en geeft JUUL opnieuw een herkenbare positie binnen het tuindorp.
Constructie & materiaalgebruik
Een bijzonder aspect van JUUL is de constructieve oplossing. De oorspronkelijke Julianakerk is op staal gefundeerd (een funderingswijze die in Rotterdam relatief zeldzaam is). In plaats van een nieuwe fundering aan te brengen, is de bestaande fundering van de kerk volledig benut voor de vier nieuwe woningen.
De keuze voor een lichte houtconstructie was hierin essentieel. Doordat de nieuwbouw aanzienlijk minder weegt dan het voormalige kerkgebouw, konden de woningen binnen de bestaande constructieve capaciteit worden gerealiseerd. Voor JUUL hoefde daardoor geen enkele nieuwe funderingspaal te worden geslagen en bleef de historische basis van de kerk intact.
Achter deze ogenschijnlijk eenvoudige ingreep ging een intensief proces van engineering en samenwerking tussen architect, constructeur en uitvoerende partijen schuil. JUUL laat daarmee zien dat houtbouw niet alleen een duurzame materiaalkeuze is, maar ook nieuwe mogelijkheden biedt voor de transformatie van bestaand vastgoed: minder gewicht maakt het mogelijk om voort te bouwen op wat er al is.
Landschap & herinnering
Ook het landschap is ingezet als drager van de geschiedenis van de plek. Plantvakken lopen vanuit de voormalige kerk door naar buiten en verbinden de woningen, binnentuin en oude kerkmuren met elkaar. Daarmee wordt het landschap een integraal onderdeel van de architectuur.
Binnen de muren van de voormalige kerk krijgt de beplanting bovendien een symbolische betekenis. In de herfst kleuren de planten rood: een subtiele verwijzing naar de brand waaruit JUUL is ontstaan.
De geschiedenis wordt daarmee niet uitgewist of letterlijk gereconstrueerd, maar blijft op verschillende manieren afleesbaar. Niet alleen voor de nieuwe bewoners, maar ook voor buurtbewoners die herinneringen aan en een persoonlijke band met de Julianakerk hebben.
Duurzaamheid & hergebruik
Het behoud van de bestaande kerkmuren en fundering vormde het vertrekpunt voor de ontwikkeling. In plaats van sloop en volledige nieuwbouw is zoveel mogelijk gebruikgemaakt van wat al aanwezig was.
De combinatie van een lichte houtconstructie, hergebruik van de oorspronkelijke fundering, zonnepanelen en biobased materialen zoals bamboe vermindert de materiaal- en milieu-impact van de nieuwbouw. Tegelijkertijd laat JUUL zien dat verduurzaming van erfgoed verder gaat dan technische prestaties. Door wonen en gemeenschappelijkheid een plek te geven binnen de voormalige kerk wordt niet alleen de ruimtelijke, maar ook de sociale betekenis van het monument voortgezet.
Ontwikkeling en betekenis
JUUL is door HA-HA ontworpen én ontwikkeld. Daarmee komen architectuur, opdrachtgeverschap en ontwikkeling binnen één project samen.
De symbolische start van de bouw vond plaats met medewerking van wethouder Chantal Zeegers. Tijdens de bouw kreeg de Julianakerk tevens de status van gemeentelijk monument. De erkenning werd uitgereikt door burgemeester Carola Schouten, waarmee ook de cultuurhistorische betekenis van de plek officieel werd erkend.
Negen jaar na de brand krijgt de voormalige Julianakerk met JUUL een nieuwe toekomst. Vier woningen, historische restanten, landschap en de teruggekeerde torenspits vormen samen een nieuwe laag in de geschiedenis van Heijplaat: uitgesproken Rotterdams, duurzaam gebouwd en zichtbaar geworteld in wat er al was.
Gevelmateriaal: stucwerk en bamboe
Constructiematerialen: houtskeletbouw
Uitwerking en uitvoering torenspits: Octatube
Beplanting en bomen: Ebben, Thijs Dolders
Lichtontwerp: RMBK
| Oplevering | 2026 |
| Projectteam | Nima Morkoç |
| Constructeur | IMd raadgevende ingenieurs |
| Bouwkunding aannemer | BIK Bouw |
| Fotograaf | Aiste Rakauskaite, HA-HA Design & Development |
| Landschapsarchitect | HA-HA Design & Development |
| Adviseur bouwfysica | LBP Sight |